بازارهای سهام احتمالاً شناختهشدهترین بازارهای مالی هستند. در این بازارها شرکتها سهام خود را عرضه میکنند و این سهام توسط معاملهگران و سرمایهگذاران خرید و فروش میشود. بازارهای سهام که با عنوان بازارهای سرمایه نیز شناخته میشوند، برای شرکتها ابزاری برای جذب سرمایه و برای سرمایهگذاران، بستری برای کسب بازدهی بهشمار میروند.
بورس نیویورک (NYSE) یکی از معروفترین و قدیمیترین بازارهای سهام است. بازارهای سهام به دلیل هدایت جریان سرمایه در اقتصاد همواره تحت نظارت هستند. شرکتهای بورسی (ناشران)، سرمایهگذاران حقیقی و حقوقی، صندوقهای سرمایهگذاری، بازارسازها (Market Makers)، معاملهگران حرفهای و نهادهای مالی از جمله مشارکتکنندگان در بازار سهام هستند. کارگزاران نیز نقش واسطه بین خریداران و فروشندگان را ایفا میکنند.
بازار مستقیم (OTC) که به آن فرابورس نیز میگویند، بازاری غیرمتمرکز است که مکان فیزیکی مشخصی برای معاملات ندارد و تمامی دادوستدها بهصورت الکترونیکی و مستقیم بین مشارکتکنندگان (بدون واسطه کارگزاری) انجام میشود. بازارهای فرابورس معمولاً میزبان شرکتهای کوچکتر یا پرریسکی هستند که شرایط پذیرش در بورسهای رسمی را ندارند.
با این حال، برخی از بازارهای مشتقه بهطور انحصاری در بستر فرابورس فعالیت میکنند و بخشی حیاتی از نظام مالی را تشکیل میدهند. بهطور کلی، فرابورس نسبت به بورسهای رسمی، کمتر تحت نظارت است، نقدشوندگی پایینتری دارد و شفافیت این بازار نیز کمتر است.
بازار پول یکی از بخشهای مهم نظام مالی است که در آن ابزارهای مالی با سررسید کوتاهمدت (کمتر از یک سال) و نقدشوندگی بالا معامله میشوند. این بازار به دلیل ریسک پایین، بیشتر برای تامین مالی کوتاهمدت دولت، بانکها و شرکتها کاربرد دارد و بازدهی آن معمولاً کمتر از بازار سهام است.
در ایران، افراد میتوانند از طریق خرید گواهی سپرده بانکی کوتاهمدت، اوراق خزانه اسلامی (اخزا) یا سرمایهگذاری در صندوقهای با درآمد ثابت وارد بازار پول شوند. بانک مرکزی نیز از طریق عملیات بازار باز و معاملات ریپو نقدینگی بینبانکی را تنظیم میکند. این بازار نقش مهمی در کنترل تورم، نرخ بهره و ثبات اقتصادی دارد.
فارکس یکی از معروفترین بازارهای مالی است که در ایران نیز طرفداران زیادی دارد. در این بازار معاملهگرها به خرید و فروش و نوسانگیری در جفتارزها میپردازند. منظور از جفتارز، نسبت دو ارز خارجی مانند دلار به ین ژاپن به یکدیگر است. بهعنوان مثال، جفتارز یورو به دلار (EUR/USD) بیانگر نسبت ارزش یورو به دلار آمریکا است. معاملهگران در بازار فارکس معاملات خود را بر اساس نوسانات این دو ارز انجام میدهند.
برای مثال در یک معامله خرید روی این جفتارز، معاملهگر انتظار دارد ارزش یورو نسبت به دلار بیشتر شود و سود خود را از اختلاف ارزش این دو ارز بهدست میآورد. به دلیل حضور بسیار از نهادهای مالی بزرگ در دنیا مانند بانکها، شرکتهای تجاری، صندوقهای سرمایهگذاری و … در فارکس، این بازار یکی از نقدشوندهترین و تقریباً یکی از بزرگترین بازارهای مالی جهان است که حجم معاملات روزانه آن به بیش از 7.5 تریلیون دلار میرسد.
بازار کالا محل ملاقات تولیدکنندگان و مصرفکنندگان برای تبادل کالاهای فیزیکی مانند محصولات کشاورزی (ذرت، دام، سویا)، محصولات انرژی (نفت و گاز)، فلزات گرانبها (طلا، نقره، پلاتین) و کالاهای نرم (پنبه، قهوه، شکر) است. این معاملات معمولاً در بازارهای نقدی کالا انجام میشود که در آن، کالا بهصورت فیزیکی در ازای پول مبادله میگردد.
با این حال، بخش عمدهای از معاملات کالایی در بازارهای مشتقه انجام میشود، جایی که قراردادهای آتی، اختیار معامله یا فوروارد بر مبنای کالاهای فیزیکی منعقد میشوند. این قراردادها هم در بازارهای فرابورس و هم در بورسهای رسمی معامله میشوند. در ایران شما برای فعالیت در بورس کالا، نیاز به دریافت کد بورس کالا دارید.
کریپتو یا ارز دیجیتال نوعی دارایی دیجیتالی است که بهصورت الکترونیکی ایجاد، ذخیره و منتقل میشود و برخلاف پولهای رایج، شکل فیزیکی ندارد. این ارزها معمولاً بر پایه فناوری بلاکچین ساخته میشوند و از رمزنگاری برای امنیت تراکنشها و کنترل عرضه استفاده میکنند.
معروفترین ارز دیجیتال بیتکوین است، اما هزاران رمزارز دیگر نیز وجود دارد که هرکدام کاربردها و ویژگیهای خاص خود را دارند. ارزهای دیجیتال میتوانند برای سرمایهگذاری، پرداخت آنلاین، انتقال پول بینالمللی و … بهکار بروند. برخی از آنها غیرمتمرکز هستند، یعنی توسط هیچ دولت یا نهادی کنترل نمیشوند، که همین موضوع باعث جذابیت بازار ارزهای دیجیتال شده است.